رقص یاللی

رقص ياللي

رقص یالّی (به ترکی: Yallı) (به انگلیسی: Yally) رقص مردمی بسیار قدیمی و بسیار مرسوم اهالی آذربایجان است.
شکل اولیه و ابتدایی یالی به شکل مراسم سنتی بود که در اطراف آتش، منبع گرمی، نور و غذای گرم انجام می‌شد. در چنین مراسمی سنتی آتش را که تبدیل به الهه شده بود، نیایش می‌کردند. یالی با سرعت آرام و سنگین شروع شده و با قدم‌های سریع که به شکل دویدن است، با سرعت سریع پایان می‌­یابد. در آذربایجان صدها نوع یالی وجود دارد.

هنگام اجراي رقص ياللي يك دسته اي از مردان و يامختلط از زن و مرد كه دست به دست هم داده اند تشكيل مي شود ( تعدا دستجات يك ، سه ، و حتي بيشتر هم مي تواند باشد ) . نفري كه در اول دسته و صف ياللي قرار مي گيرد (( ياللي باشي )) ناميده مي شود ( در دستش يك دستمال و يا چوبوق ( چپق ) دارد ) ، و شخص را كه در آخر دسته قرار دارد (( آياقچي )) ناميده مي شود . ياللي در ابتدا در ريتم سنگين اجرا مي شود و رفته رفته سرعت به خود مي گيرد. اجرا كنندگان با حركات موزون بصورت حلقه وار مي رقصند . منشا واژه (( ياللي)) دقيقاً معلوم نيست . اولين معلومات در مورد اين رقص در تصاوير موجود بروي صخره هاي قبرستان( آذربايجان ) ، دومين معلومات هم در اثر (( خسرو و شيرين )) نظامي بدست آمده است .(منبع)

بر حسب عادت یاللی را در انتهای عروسی ها می رقصند. بله، یاللی دوست داشتنی ترین رقص آذربایجان است. به خاطر شرف این رقص، شعرهای زیبایی برای آنها گفته شده است.

هنرمندان زیادی یاللی را در آثار خود وارد کرده اند : اثر «کوراوغلو»ی اوزئییر حاجی‌بی اوف، «هرگز» مسلم ماقومایئو ، اوپراهای «آزاد» جهانگیر جهانگیروو  و «گولشن» سلطان حاجی‌بی اوفو از مشهورترین این آثار می باشند.

تا زمان های اخیر بیش از صد نوع یاللی با نام های متفاوت وجود داشته است. تعدادی از این ها را افراد مسن به خاطر می آورند. تعدادی از آنها عبارتند از : «دؤنه» ،«جینق ـ جینق»، «گوپو»، «کوردون آغیری»، «قاز ـ قازی»، «هاغیشدا»، «کؤچری»، «اوچ آیاق» یاللی‌سی، «ایکی آیاق» یاللی‌سی، «قالادان قالایا»، «تن‌زره»، «عرفانی»، «قالئیی»، «لئیلی ـ خانی»، «هویناره»، «گولئی‌ناره»، «هانوکئ»، «چوپ ـ چوپو»، «جیران ـ جیران» ، «اوزون دره» (ماهنی‌لی)، «شرانی»، «شروری» و …

مراسم عروسی در روستای مخور

مراسم جشن های عروسی در روستا معمولا در فصل پاییز انجام می گیرد. زمانیکه پسر و دختری با هم آشنا شدند در ابتدا یک نفر ترجیحا خانمی با مادر دختر صحبت کرده و مادر نیز با پدر خانواده صحبت می کند و در صورت توافق والدین به خانواده پسر اطلاع داده می شود تا مقدمات برای خواستگاری شروع شود و در خواستگاری در سالهای دور طرفین با دعوت ریش سفیدان و بزرگان به منزل عروس با همدیگر به توافقات می رسیدند و توافق بیشتر بر سر مهیه و شیر بها بود و مهریه بیشتر پول در نظر گرفته می شد که اخیرا به سکه محاسبه می شود و شیر بها نیز معمولا بخشیده می شد و چیزی به نام باشلیق درواقع مساعدت خانواده داماد برای خرید وسایل و مایحتاج ضروری برای تشکیل اولیه زندگی بود و امروزه چند قلم وسایل از قبیل فرش ، تلویزیون و ... بعهده داماد بجای باشلیق گذاشته می شود.

پس موافقت کله قندی را که از طرف خانواده پسر آورده شده است به وسیله ی یکی از بزرگان شکسته شده در سر کله قند را که هر کس به مادر دختر بدهد از او هدیه ای دریافت خواهد کرد.

اصل مراسم از روز نشان کردن و نامزدی شروع شده نشان کردن یا قندشکستن(قندقیرماق) معمولا قبل از عقدکنان برگزار می شد ریش سفیدان و فامیل نزدیک دور هم در خانه عروس با شکستن قند و صرف شیرینی نامزدی را رسما شروع می کردند ولی اخیرا با مراسم عقد یا عروسی یکجا گرفته می شوندو تا هزینه زیاد به خانواده ها تحمیل نشود و  بالاخره عروسی برگزار می شود. در روز عروسی حضور مدعوین ضروری است و هدایایی به عروس و داماد داده می شود معمولا در روستا برخلاف شهرها مردم به شامی در شروع عروسی دعوت می شوند و این شام یعنی عروسی به طور رسمی شروع شد و روز بعد داماد به حمام رفته و عصر آن روز یک مراسم برای اقوام نزدیک که به دیدن داماد و عرض تبریک بصورت خودخواسته می روند و اجباری نیست و کسانی که به دیدن داماد رفته اند معمولا به شامی از سوی ساقدوش و سولدوش دعوت می شوند و هزینه این مراسم بعهده آنهاستو بعد از شام حنابندان شروع می شود.

در شب همان روز خانواده عروس به فامیلهای خود شام می دهند و این شروعی برای مراسم آنهاست فامیل نیز به رسم یادبود وسایل یا پولی به عروس می دهند.

جشن عروسی معمولا سه روز طول می کشد در روز سوم خانواده داماد یک نهار مفصل به مدعوین می دهد و مدعوین هم به رسم قدیمیان یک مقدار پول به داماد پیشکش می کنند و بعد از نهار فامیل نزدیک و ریش سفیدان قبلا بدون حضور داماد و اکنون با حضور داماد به خانه عروس می روند و بعد از صرف شیرینی و چای با رقص و پایکوبی عروس را به طرف خانه داماد می برند. اخیرا هم چنین مراسم پابنده تخت بعد از روز عروسی انجام می شود. در تمام مدت برگزاری این جشن ها در قدیم مردم محلی از لباس های مخصوص جشن ها استفاده می کردند و به شادی و پای کوبی می پرداختند و موسیقی محلی(طبل زنی) نواخته می شد که اخیرا هم طبل و هم ارگ نواخته می شود و رقص ها و نمایش های محلی انجام می شد که رقصها عمدتا در ابتدای صف آقایان و در انتهای صف خانمها بصورت موزون بودند.

در مراسم آوردن عروس مادر داماد معمولا با خواندن رجز خانواده عروس را به ورد دعوت می کند و آنها هم برای خانواده داماد ابیاتی نثار می کنند که نمونه ای آن بدین صورت است.

از زبان مادر داماد
وردیک بیردانا      الدیق بیر سونا   ای قیز اناسی     قال یانایانا

وقتی عروس به خانه ی داماد می رسد می ایستد و حرکت نمی کند یا نمی نشیند تا پدر داماد بیاید و به عروس یک تحفه و هدیه ی مناسب بدهد و اجازه ی ورود به خانه یا نشستن را بدهد.

مراسم عروسی این روستا معمولا  با مراسم سایر اقوام آذری تفاوت چندانی ندارد و عکس فوق از سایت تاپناز گرفته شده است(اقوام آذری کیستند؟ کلیک کن)